این مقاله بر اساس منابع علمی معتبر نگارش شده و توسط تیم فیزیولوژی، متخصصان و مشاوران تغذیه مجموعه رضا ناصری بازبینی و تأیید شده است.
«هرچه میخورم چاق نمیشوم» یا «بدون اینکه رژیم گرفته باشم وزنم کم شده» دو شکایت شبیه به هم هستند، اما همیشه علت یکسانی ندارند. علت لاغری بیش از حد ممکن است دریافت ناکافی انرژی، ژنتیک و فعالیت زیاد باشد؛ اما کاهش وزن ناخواسته میتواند نشانه یک بیماری زمینهای مانند پرکاری تیروئید، دیابت، اختلال جذب، بیماریهای گوارشی، افسردگی یا اختلال خوردن نیز باشد.
اگر وزن شما همیشه پایین اما ثابت بوده و حال عمومی خوبی دارید، وضعیت با کسی که در چند ماه اخیر بدون برنامه وزن کم کرده متفاوت است. بر اساس راهنمای Mayo Clinic درباره کاهش وزن بدون علت مشخص، کاهش بیش از ۵ درصد وزن بدن طی ۶ تا ۱۲ ماه، زمانی که فرد قصد لاغر شدن نداشته، نیازمند ارزیابی پزشکی است. این مقاله کمک میکند علتهای محتمل را بشناسید، علائم هشدار را جدی بگیرید و بدانید برای تشخیص و درمان از کجا شروع کنید.
تشخیص علت لاغری شدید به سن، سابقه وزن، داروها، وضعیت روان، علائم همراه و نتایج معاینه بستگی دارد. از مصرف خودسرانه مکمل، داروی اشتهاآور یا هورمون برای افزایش وزن خودداری کنید.
علت لاغری بیش از حد چیست؟
لاغری بیش از حد زمانی مطرح میشود که وزن فرد برای قد، سن و شرایط بدنی او پایین باشد یا روند کاهش وزن از حالت طبیعی خارج شود. در بزرگسالان ۲۰ سال به بالا، شاخص توده بدنی کمتر از ۱۸.۵ در محدوده کمبود وزن قرار میگیرد؛ بااینحال، CDC تأکید میکند BMI یک ابزار غربالگری است و بهتنهایی تشخیص پزشکی محسوب نمیشود.
برای یافتن دلیل لاغری بیش از حد، بهتر است ابتدا مشخص کنیم کدام سناریو به وضعیت فرد نزدیکتر است:
| وضعیت | توضیح | اقدام مناسب |
|---|---|---|
| وزن پایین اما ثابت | از سالها قبل لاغر بودهاید، وزن تغییر محسوسی ندارد و علامت نگرانکنندهای ندارید. | بررسی کیفیت تغذیه، دریافت کالری، فعالیت بدنی و ارزیابی دورهای. |
| کاهش وزن ناخواسته | بدون رژیم یا افزایش ورزش، وزن در حال کم شدن است. | مراجعه به پزشک برای شرح حال، معاینه و آزمایش هدفمند. |
| لاغری با وجود پرخوری | اشتها طبیعی یا زیاد است، اما وزن اضافه نمیشود یا کاهش مییابد. | بررسی تیروئید، دیابت، اختلال جذب، مقدار واقعی انرژی دریافتی و سطح فعالیت. |
| لاغری همراه با علائم دیگر | تپش قلب، اسهال مداوم، تب، درد، تشنگی زیاد، ضعف یا تغییر خلق وجود دارد. | ارزیابی پزشکی زودهنگام؛ نوع علامت مسیر تشخیص را تعیین میکند. |
مهمترین دلایل لاغری بیش از حد بدن
۱. دریافت کالری کمتر از نیاز بدن
شایعترین علت لاغری این است که انرژی دریافتی در بلندمدت کمتر از انرژی مصرفی باشد. این وضعیت همیشه به معنای «کم غذا خوردن» نیست. ممکن است حجم غذا زیاد به نظر برسد، اما غذاها چگالی انرژی و پروتئین کافی نداشته باشند؛ وعدهها نامنظم باشند؛ فرد بهدلیل مشغله بعضی وعدهها را حذف کند؛ یا فعالیت روزانه او بیش از چیزی باشد که تصور میکند.
یک جوان پرتحرک، کارگری که فعالیت بدنی سنگین دارد یا ورزشکاری که تمرینات طولانی انجام میدهد، ممکن است با وجود سه وعده غذا همچنان در کسری انرژی باشد. ثبت خوراک و فعالیت برای چند روز، زیر نظر متخصص، گاهی نشان میدهد مسئله اصلی بیماری نیست؛ بلکه فاصله بین نیاز بدن و دریافت واقعی انرژی است.
۲. ژنتیک، ساختار بدنی و متابولیسم
بعضی افراد بهصورت خانوادگی جثه باریکتر، توده چربی کمتر یا الگوی اشتهای متفاوتی دارند. ژنتیک میتواند بر قد، ترکیب بدنی، پاسخ اشتها و میزان حرکتهای ناخودآگاه روزانه اثر بگذارد. بااینحال، نسبت دادن هر نوع لاغری به «سوختوساز بالا» بدون بررسی دقیق درست نیست.
اگر وزن پایین از کودکی وجود داشته، سالها ثابت مانده و با ضعف، اختلال قاعدگی، مشکلات گوارشی یا کاهش وزن جدید همراه نیست، ژنتیک محتملتر است؛ اما کاهش وزن تازه یا پیشرونده را نباید صرفاً ارثی تلقی کرد.
۳. پرکاری تیروئید
پرکاری تیروئید سرعت فرایندهای بدن را افزایش میدهد و میتواند باعث کاهش وزن با وجود اشتهای طبیعی یا بیشتر شود. تپش یا نامنظمی ضربان قلب، تعریق، لرزش دست، احساس گرما، اضطراب، ضعف عضلانی و دفع مکرر از علائم همراه احتمالی هستند. در بیماری گریوز، کاهش وزن با افزایش اشتها از علائم شناختهشده است؛ این موضوع در راهنمای NIDDK درباره بیماری گریوز نیز ذکر شده است.
۴. دیابت کنترلنشده
در دیابت، بهویژه دیابت نوع یک، بدن نمیتواند بهطور مؤثر از گلوکز استفاده کند و ممکن است برای تأمین انرژی به سراغ چربی و عضله برود. کاهش وزن همراه با تشنگی زیاد، ادرار مکرر، خستگی، تاری دید یا گرسنگی بیشتر نیازمند بررسی سریع است. در کودکان و نوجوانان، ظهور این علائم را نباید به رشد یا استرس مدرسه نسبت داد.
۵. بیماریهای گوارشی و اختلال جذب
سلیاک، بیماری کرون، کولیت اولسراتیو، مشکلات پانکراس و برخی اختلالات مزمن گوارشی میتوانند جذب مواد مغذی را کاهش دهند یا بهدلیل درد، تهوع و اسهال دریافت غذا را کم کنند. نفخ شدید، مدفوع چرب یا بدبو، اسهال طولانی، خون در مدفوع، درد شکم و کمخونی از نشانههایی هستند که باید به پزشک گفته شوند.
در این شرایط، افزایش صرفِ حجم غذا ممکن است کافی نباشد؛ زیرا تا زمانی که التهاب یا اختلال جذب درمان نشود، بدن همچنان در استفاده از مواد مغذی مشکل خواهد داشت.
۶. مشکلات دهان، دندان و بلع
درد دندان، زخم دهان، خشکی دهان، پروتز نامناسب یا دشواری بلع میتواند میزان غذا خوردن را کاهش دهد؛ بهخصوص در سالمندان. گاهی فرد میگوید اشتها دارد، اما بهعلت درد یا ترس از گیر کردن غذا، عملاً کمتر از نیازش میخورد.
۷. عفونتها و بیماریهای مزمن
برخی عفونتهای طولانی، بیماریهای ریوی، قلبی، کلیوی، کبدی، بیماریهای التهابی و بعضی بدخیمیها میتوانند با کاهش اشتها، افزایش نیاز انرژی یا تحلیل عضلات همراه شوند. وجود کاهش وزن بهتنهایی به معنای سرطان یا بیماری خطرناک نیست، اما کاهش وزن ادامهدار همراه با تب طولانی، تعریق شبانه، درد مداوم، خونریزی غیرعادی یا توده قابل لمس باید سریعتر بررسی شود.
۸. مشکلات روانی و اختلالات خوردن
افسردگی، اضطراب شدید، سوگ، استرس مزمن و اختلالات خوردن میتوانند اشتها، انگیزه تهیه غذا و الگوی وعدهها را تغییر دهند. در بیاشتهایی عصبی، ترس شدید از افزایش وزن، محدودیت غذایی و تصویر بدنی تحریفشده ممکن است وجود داشته باشد. این وضعیت صرفاً «بدغذایی» نیست و به حمایت تخصصی سلامت روان و تغذیه نیاز دارد.
لاغری ناشی از اختلال خوردن با سرزنش، اجبار به غذا خوردن یا توصیههای سادهای مثل «فقط بیشتر بخور» درمان نمیشود.
۹. داروها و مواد
برخی داروها ممکن است اشتها را کم کنند، تهوع ایجاد کنند یا بر وزن اثر بگذارند. داروهای محرک، بعضی داروهای دیابت، برخی داروهای اعصاب و حتی مصرف نامناسب مکمل ها برای افزایش وزن و حجم میتوانند در کاهش وزن نقش داشته باشند. سیگار، الکل و مواد محرک نیز ممکن است اشتها، جذب یا الگوی زندگی را مختل کنند. قطع دارو بدون نظر پزشک خطرناک است؛ فهرست کامل داروها و مکملها باید در زمان ویزیت ارائه شود.
علت لاغری با وجود پرخوری چیست؟
لاغری با وجود پرخوری یکی از پرتکرارترین جستوجوهای کاربران است. قبل از نتیجهگیری، باید دو موضوع را از هم جدا کرد: «احساس میکنم زیاد میخورم» و «واقعاً بهطور مداوم بیشتر از نیاز بدن انرژی دریافت میکنم». حجم زیاد سالاد، چای، میوه یا غذاهای کمچرب ممکن است احساس سیری ایجاد کند اما کالری کافی فراهم نکند.
اگر دریافت انرژی واقعاً بالاست و وزن همچنان کاهش مییابد، این علتها بیشتر مطرح میشوند:
- پرکاری تیروئید، بهویژه همراه با تپش قلب، تعریق و لرزش؛
- دیابت کنترلنشده، همراه با تشنگی و ادرار مکرر؛
- اختلال جذب در بیماریهایی مانند سلیاک یا التهاب روده؛
- فعالیت بدنی یا حرکت روزانه بسیار زیاد؛
- برآورد نادرست مقدار غذا یا بینظمی دریافت در روزهای مختلف؛
- برخی داروها یا مواد محرک.
برای بررسی دقیق، پزشک یا متخصص تغذیه معمولاً سابقه وزن، الگوی اشتها، تعداد دفعات دفع، علائم تیروئید و دیابت، فعالیت روزانه و مقدار واقعی خوراک را کنار هم میگذارد.
علت لاغری بیش از حد در مردان
عوامل اصلی لاغری در مردان با زنان مشترک است، اما بعضی الگوها بیشتر دیده میشوند: فعالیت شغلی سنگین، تمرینات ورزشی زیاد بدون جبران انرژی، مصرف دخانیات، بینظمی وعدهها و نادیده گرفتن علائم تا مراحل دیرتر. کاهش توده عضلانی، افت توان، کاهش میل جنسی یا خستگی مداوم میتواند نشانه دریافت ناکافی انرژی یا یک مشکل زمینهای باشد.
در مردی که با وجود اشتهای زیاد وزن کم میکند، بررسی قند خون و عملکرد تیروئید اهمیت بیشتری پیدا میکند. در سالمندان نیز کاهش وزن ممکن است با مشکلات دندان، انزوای اجتماعی، دشواری خرید و پخت غذا یا بیماریهای مزمن مرتبط باشد.
علت لاغری بیش از حد در زنان
در زنان، علاوه بر علتهای عمومی، کمبود انرژی مزمن میتواند با نامنظمی یا قطع قاعدگی، کاهش تراکم استخوان و مشکلات باروری همراه شود. بارداری، شیردهی، تهوع طولانی، کمخونی، بیماری تیروئید و اختلالات خوردن نیز باید متناسب با شرایط فرد بررسی شوند.
لاغری صورت در زنان یا مردان معمولاً علت مستقلی ندارد و بیشتر بازتاب کاهش چربی زیرپوستی، کمآبی، بالا رفتن سن، کاهش وزن کلی یا بعضی بیماریهاست. هیچ غذا یا مکملی فقط صورت را چاق نمیکند؛ تغییر موضعی حجم صورت بدون تغییر سایر بخشهای بدن، با تغذیه قابل تضمین نیست.
علت لاغری جوانان
در جوانان، رشد، فعالیت بالا، ورزش، خواب ناکافی، استرس تحصیلی یا شغلی و وعدههای نامنظم از دلایل رایجاند. برخی جوانان صبحانه را حذف میکنند، در طول روز با نوشیدنی و خوراکیهای کمحجم سر میکنند و شب یک وعده بزرگ میخورند؛ درحالیکه مجموع انرژی و پروتئین روزانه همچنان پایین است. در مورد صبحانه چاق کننده برای افراد لاغر بیشتر بخوانید.
از طرف دیگر، جوانی که ناگهان وزن کم کرده، تشنگی زیاد دارد، تپش قلب پیدا کرده، اسهال مداوم دارد یا رابطه ناسالمی با غذا و تصویر بدن ایجاد کرده است، به ارزیابی تخصصی نیاز دارد. سن کم احتمال بیماری را صفر نمیکند.
علت لاغری بیش از حد کودکان چیست؟
در کودکان، استفاده از عدد ثابت BMI بزرگسالان اشتباه است. طبق راهنمای CDC برای BMI کودکان و نوجوانان، وضعیت وزن باید بر اساس صدک BMI متناسب با سن و جنس و روند نمودار رشد بررسی شود. وزن پایینتر از صدک پنجم میتواند در محدوده کموزنی قرار گیرد، اما یک عدد منفرد بهتنهایی کافی نیست.
علتهای احتمالی شامل دریافت ناکافی غذا، بدغذایی شدید، آلرژی غذایی، مشکلات بلع، بیماری سلیاک، عفونتهای مکرر، بیماریهای مزمن، مشکلات هورمونی و فشار روانی است. افت عبور از چند خط صدکی، توقف رشد قد، بیحالی، اسهال طولانی یا تأخیر تکاملی باید توسط پزشک کودکان بررسی شود.
برای افزایش وزن کودک، از پودرهای بدنسازی، داروهای اشتهاآور، هورمون یا رژیم بزرگسالان استفاده نکنید. رشد کودک باید با نمودار رشد، سابقه خانوادگی و معاینه تخصصی ارزیابی شود.
لاغری بیش از حد چه زمانی نگرانکننده است؟
طبق توصیه NHS درباره کاهش وزن ناخواسته، اگر بدون تغییر رژیم یا فعالیت همچنان وزن کم میکنید، بهتر است برای بررسی علت به پزشک مراجعه کنید. علائم زیر نیاز به توجه بیشتری دارند:
- کاهش بیش از ۵ درصد وزن طی ۶ تا ۱۲ ماه بدون قصد قبلی؛
- کاهش وزن سریع یا ادامهدار؛
- تب طولانی، تعریق شبانه یا خستگی شدید؛
- تپش قلب، لرزش، تعریق و عدم تحمل گرما؛
- تشنگی و ادرار زیاد، تاری دید یا ضعف؛
- اسهال طولانی، خون در مدفوع، استفراغ مکرر یا درد شکم؛
- دشواری بلع، درد هنگام غذا خوردن یا کاهش اشتهای مداوم؛
- قطع یا بینظمی قاعدگی؛
- ترس شدید از چاق شدن، محدودیت غذایی یا رفتارهای جبرانی؛
- کاهش وزن در کودک، سالمند، فرد باردار یا بیمار مزمن.
اگر کاهش وزن با گیجی، غش، تنگی نفس، درد قفسه سینه، استفراغ مداوم، کمآبی شدید یا وخامت سریع حال عمومی همراه است، ارزیابی فوری پزشکی ضروری است.
آزمایشهای علت لاغری شامل چه مواردی است؟
هیچ «پنل ثابت و یکسانی» برای همه افراد وجود ندارد. انتخاب آزمایش به علائم، سن، سرعت کاهش وزن و یافتههای معاینه بستگی دارد. پزشک ابتدا درباره زمان شروع، اشتها، رژیم غذایی، دفع، داروها، خواب، خلق، فعالیت بدنی و سابقه بیماری سؤال میکند و سپس آزمایشهای لازم را انتخاب میکند.
| بررسی احتمالی | هدف کلی | چه زمانی بیشتر مطرح میشود؟ |
|---|---|---|
| CBC | بررسی کمخونی و برخی نشانههای عفونت یا التهاب | خستگی، رنگپریدگی، ضعف یا علائم عمومی |
| قند خون و HbA1c | بررسی دیابت و وضعیت قند خون | تشنگی، ادرار زیاد، گرسنگی یا سابقه خانوادگی |
| TSH و هورمونهای تیروئید | بررسی پرکاری یا اختلال تیروئید | تپش قلب، لرزش، تعریق، بیقراری و اشتهای زیاد |
| عملکرد کبد و کلیه، الکترولیتها | ارزیابی وضعیت عمومی و بیماریهای زمینهای | کاهش وزن ادامهدار یا علائم سیستمیک |
| CRP یا ESR | بررسی غیر اختصاصی التهاب | تب، درد، علائم التهابی یا بیماری مزمن |
| آزمایش سلیاک یا مدفوع | بررسی سوءجذب، التهاب یا عفونت گوارشی | اسهال مزمن، نفخ، کمخونی یا مدفوع غیرطبیعی |
| تصویربرداری یا آندوسکوپی | بررسی هدفمند بر اساس علائم و معاینه | نه بهصورت روتین؛ فقط با تشخیص پزشک |
انجام خودسرانه دهها آزمایش هم هزینهبر است و هم ممکن است نتایج مرزی و گمراهکننده ایجاد کند. مسیر درست، شرح حال و معاینه دقیق و سپس آزمایش هدفمند است.
عوارض لاغری بیش از حد
کمبود وزن همیشه به معنی بیماری نیست، اما وقتی با دریافت ناکافی انرژی و ریزمغذیها همراه باشد، احتمال این مشکلات بیشتر میشود:
- کاهش توده و قدرت عضلانی؛
- خستگی و افت عملکرد روزانه یا ورزشی؛
- کمخونی و کمبود بعضی ویتامینها و مواد معدنی؛
- اختلال قاعدگی و کاهش سلامت استخوان در برخی زنان؛
- کند شدن ترمیم زخم و بهبود بیماری؛
- آسیبپذیری بیشتر در برابر عفونت در سوءتغذیه شدید؛
- کاهش کیفیت زندگی و مشکلات خلقی؛
- اختلال رشد در کودکان و نوجوانان.
بر اساس صفحه NHS درباره نشانههای سوءتغذیه، BMI زیر ۱۸.۵ یا کاهش ناخواسته ۵ تا ۱۰ درصد وزن در سه تا شش ماه میتواند از نشانههای خطر سوءتغذیه باشد؛ البته تشخیص نهایی باید با ارزیابی بالینی انجام شود.
درمان لاغری بیش از حد چگونه انجام میشود؟
۱. درمان علت زمینهای
اگر کاهش وزن ناشی از پرکاری تیروئید، دیابت، بیماری گوارشی، عفونت، مشکل دندان یا اختلال روانی باشد، افزایش کالری بهتنهایی راهحل کامل نیست. درمان مؤثر باید علت اصلی را هدف بگیرد و همزمان از وضعیت تغذیهای حمایت کند.
۲. افزایش تدریجی انرژی و پروتئین
برای فردی که بیماری زمینهای جدی ندارد، هدف معمولاً افزایش تدریجی دریافت انرژی با وعدههای منظم و غذاهای مغذیتر است. راهنمای NHS برای افزایش وزن سالم بر افزایش تدریجی کالری، وعدههای کوچکتر و مکرر و دریافت پروتئین تأکید دارد.
- سه وعده اصلی و دو تا سه میانوعده متناسب با اشتها؛
- افزودن منابع انرژی مغذی مانند مغزها، کره مغزها، روغن زیتون، لبنیات، تخممرغ و حبوبات؛
- استفاده از نوشیدنیهای مغذی بین وعدهها، نه درست قبل از غذا در افراد کماشتها؛
- تأمین پروتئین در وعدههای اصلی؛
- پرهیز از تکیه صرف بر شیرینی، نوشابه و فستفود برای بالا بردن وزن.
۳. تمرین مقاومتی متناسب
تمرین قدرتی میتواند به افزایش توده عضلانی و عملکرد کمک کند، اما باید با دریافت انرژی و پروتئین کافی همراه باشد. شروع با حرکات پایه، شدت قابلکنترل و پیشرفت تدریجی مناسبتر از تمرینات فرسایشی است. فردی که ضعف شدید، بیماری قلبی، سرگیجه، درد مفصل یا کاهش وزن بررسینشده دارد، باید قبل از شروع برنامه سنگین با پزشک یا مربی واجد صلاحیت مشورت کند.
۴. مدیریت اشتها و موانع غذا خوردن
برای اشتهای کم، وعدههای کوچک و پرتعداد، تنوع بافت و طعم، کاهش نوشیدنی حجیم قبل از غذا و خوردن در محیط آرام ممکن است کمککننده باشد. اگر تهوع، درد، مشکل بلع یا افسردگی مانع غذا خوردن است، درمان همان مانع اولویت دارد.
۵. مکمل فقط در صورت نیاز واقعی
پودرهای افزایش وزن، مولتیویتامینها و مکملهای پروتئینی برای همه ضروری نیستند. بعضی محصولات قند بالا، ترکیبات نامشخص یا تداخل دارویی دارند. مکمل زمانی منطقیتر است که متخصص پس از ارزیابی رژیم، نیاز مشخصی پیدا کند یا فرد نتواند نیازش را از غذا تأمین کند.
زنان باردار یا شیرده، کودکان، سالمندان، افراد مبتلا به دیابت، بیماری کلیه یا کبد، مشکلات قلبی، اختلالات گوارشی یا اختلال خوردن نباید بدون نظر پزشک یا متخصص تغذیه از رژیم پرکالری، مکمل افزایش وزن یا داروی اشتهاآور استفاده کنند.
برای تشخیص علت لاغری از کجا شروع کنیم؟
- روند وزن را ثبت کنید: وزنهای قبلی و زمان شروع کاهش وزن را یادداشت کنید.
- علائم همراه را بنویسید: تغییر اشتها، دفع، خواب، قاعدگی، تپش قلب، تشنگی، درد یا تغییر خلق.
- داروها و مکملها را فهرست کنید: حتی محصولات گیاهی و ورزشی.
- سه تا هفت روز خوراک و فعالیت را ثبت کنید: برای تخمین بهتر دریافت واقعی.
- به پزشک مراجعه کنید: بهویژه اگر کاهش وزن ناخواسته، سریع یا همراه با علائم هشدار است.
- پس از رد یا درمان علت پزشکی، برنامه تغذیه و تمرین شخصی بگیرید.
سوالات متداول درباره علت لاغری بیش از حد
لاغری بیش از حد نشانه چیست؟
ممکن است نتیجه ژنتیک، دریافت ناکافی انرژی، فعالیت زیاد یا یک بیماری جسمی یا روانی باشد. کاهش وزن جدید و ناخواسته بیش از وزن پایین و ثابت نیازمند بررسی است.
آیا لاغری با وجود پرخوری نشانه تیروئید است؟
پرکاری تیروئید یکی از احتمالهاست، نه تنها علت. دیابت، اختلال جذب، فعالیت زیاد و برآورد نادرست کالری دریافتی نیز مطرحاند. تشخیص با علائم و آزمایش انجام میشود.
برای علت لاغری چه آزمایشی بدهیم؟
آزمایش ثابت برای همه وجود ندارد. CBC، قند خون، HbA1c، TSH، عملکرد کبد و کلیه و آزمایشهای گوارشی از بررسیهای احتمالی هستند، اما پزشک باید بر اساس شرح حال و معاینه آنها را انتخاب کند.
علت لاغری بیش از حد صورت چیست؟
اغلب به کاهش وزن کلی، کمآبی، کاهش چربی زیرپوستی، افزایش سن یا بعضی بیماریها مرتبط است. اگر تغییر صورت ناگهانی و همراه با کاهش وزن بدن است، علت کاهش وزن باید بررسی شود.
آیا استرس باعث لاغری شدید میشود؟
استرس میتواند اشتها، خواب و الگوی غذا خوردن را تغییر دهد و در بعضی افراد به کاهش وزن کمک کند؛ اما لاغری شدید یا ادامهدار را نباید بدون بررسی به استرس نسبت داد.
لاغری مفرط یعنی چه؟
اصطلاحی عمومی برای کمبود وزن شدید یا کاهش قابلتوجه وزن و توده عضلانی است. این اصطلاح با کاشکسی یکسان نیست؛ کاشکسی یک سندرم پزشکی مرتبط با برخی بیماریهای مزمن است و تشخیص تخصصی دارد.
چطور سالم وزن اضافه کنیم؟
پس از بررسی علت، دریافت انرژی و پروتئین را بهتدریج افزایش دهید، وعدهها را منظم کنید، از غذاهای مغذی و پرانرژی استفاده کنید و تمرین مقاومتی متناسب داشته باشید. سرعت و مقدار افزایش وزن باید شخصیسازی شود.
چه زمانی باید برای لاغری به پزشک مراجعه کرد؟
وقتی بدون تغییر رژیم و ورزش وزن کم میکنید، کاهش وزن سریع است، بیش از ۵ درصد وزن در ۶ تا ۱۲ ماه از دست رفته یا علائمی مانند تب، تپش قلب، تشنگی زیاد، اسهال طولانی، خونریزی، ضعف شدید یا اختلال خوردن دارید.
جمعبندی
علت لاغری بیش از حد همیشه کمخوری یا متابولیسم بالا نیست. مهمترین قدم، تشخیص تفاوت میان وزن پایینِ ثابت و کاهش وزن ناخواسته است. اگر لاغری از گذشته وجود داشته و وزن ثابت است، ارزیابی کیفیت تغذیه و سبک زندگی نقطه شروع مناسبی است. اما اگر وزن بدون برنامه کم میشود، با وجود اشتهای زیاد کاهش وزن دارید یا علائم دیگری ظاهر شدهاند، بررسی پزشکی را به تعویق نیندازید.
درمان لاغری شدید زمانی نتیجه بهتری دارد که علت زمینهای مشخص شود، دریافت انرژی و پروتئین بهتدریج اصلاح شود و برنامه تمرین و تغذیه با شرایط واقعی فرد هماهنگ باشد. هدف فقط بالا رفتن عدد ترازو نیست؛ حفظ توده عضلانی، انرژی روزانه، سلامت هورمونی و کیفیت زندگی اهمیت بیشتری دارد.
